Kaaskop

Berlijn - Team OranjeEr heerst Oranjekoorts in ons land: hevig en hardnekkig. Ook in mijn vinexwijk wordt massaal gejuicht. Sommige buurtgenoten doen dat in een Roy Donders juichpak, maar het ouderwetse oranje shirt blijft ook on trend. Mijn neefje en nichtjes vinden het WK-voetbal waanzinnig interessant. Ze stuiteren het liefst als juichhamsters door de woonkamer. Ja, we houden allemaal van Oranje.

Afgelopen zondag was ik op bezoek bij mijn broer. Nederland moest die avond tegen Mexico spelen voor een plek in de kwartfinale. Toen ik binnenkwam stormde mijn neefje (7) op me af, met in zijn kielzog een blond jongetje van zijn leeftijd. Het zoontje van de vriendin van papa, wist hij me te vertellen. Twee nieuwsgierige ogen keken me aan. ‘Dit is de zus van Sven’, vertelt zijn moeder die zich inmiddels bij ons heeft gevoegd. Het jongetje kijkt me verward aan. ‘Anouk is geadopteerd, net zoals ons overbuurmeisje. Zij komt uit China.’ Het jongetje knikt. Ondertussen recht mijn neefje zijn rug en legt zijn armpjes in zijn zij. ‘Jij komt ook uit China, mijn juf ook’, zegt hij stellig. ‘Nee, ik ben geboren in Korea’, antwoord ik. Hij schudt zijn hoofd. ‘Dat land ligt vlakbij China’, probeer ik. ‘Vooruit dan maar’, roept mijn neefje en rent snel weg om met zijn vriendje te gaan voetballen.

Het klinkt misschien ook niet overtuigend, bedenkt ik me later. Ik sta op dit moment volop in het leven, maar met een stigma. Als 36-jarige ongetrouwde vrouw met een andere huidskleur val ik op. Ik voel me nog altijd Het Bijzondere Kind van vroeger. Overal waar ik kom willen mensen weten waar ik vandaan kom. Ik antwoord op de automatische piloot dat ik in Korea ben geboren. Noord of Zuid, vraagt een enkeling nog weleens verder.

Tijdens mijn werkstage in Berlijn raakte ik op een dag in gesprek met iemand die een tijdje in mijn geboorteland heeft gewoond. De beste man vertelde enthousiast dat hij een paar woordjes Koreaans sprak. En Seoul vond hij een echte wereldstad. Ik voel me best gevleid dat wildvreemde mensen interesse tonen in mijn afkomst. Ze tonen tenslotte hiermee interesse in mij. Toch kost het me steeds meer moeite om oprecht een leuk gesprek te beginnen over mijn roots.

Berlijn - westrijd NL vs Australie op ambassadeHome is where the heart is. Of nog meer micro: je eigen leefcommunie in een stad, een Kietz noemen ze dat in Berlijn. Ik ben niet zwart, geel of wit, maar een kaaskop met spleetogen. Zolang ik me kan herinneren juich ik voor Oranje, Team Holland. Het is dit WK nog geen enkele keer in me opgekomen het Zuid-Koreaanse voetbalelftal voor de buis aan te moedigen. Eén van mijn hardloopmaatjes, een rasechte Tilburger, is getrouwd met een Surinaamse vrouw. Ze delen hun passie voor koken: hij kookt in de weekenden Surinaamse gerechten, zij doordeweeks Hollandse pot.

Het is een mooi iets dat we leven in een maatschappij met culturele diversiteit. Ik sluit mijn ogen niet voor raciale kwesties, vaak onderhuids, waar we nog steeds mee te kampen hebben. Waren we maar voor even kleurenblind. Zoals de Nederlandse zangheld Thé Lau zo treffend zingt: ‘Iedereen is van de wereld, en de wereld is van iedereen.’ Zo is dat. Wij geadopteerde wezens zijn geen bijzondere kinderen, maar wel wereldkinderen.

Die Wende

Berlijn HalloHet is mijn eerste weekend in Berlijn. Ik zit voor mijn werk 5 weken in de Duitse hoofdstad, volgens vrienden en collega’s is het hier hipper dan hip. Als een brave toerist zit ik zondag om 9:00 uur in de rode sightseeing bus, zo eentje met live commentaar. Een beetje verveeld kijk ik voor me uit. Mijn medepassagiers lijken bijna allemaal voor 1832 te zijn geboren, dragen van die afritsbroeken en fotograferen alles wat los en vast zit. Een paar lokale fossielen verdenk ik er stiekem van dat ze die ochtend gewoon niks beters te doen hadden. Onze gids heet Andreas. Een man met een ongekende zweetlucht die flauwe grappen maakt met de twee oude besjes uit Florida die achter mij zitten. En dan doe ik ook nog eens mee aan de tour door Oost-Berlijn. Dit kan niks worden, zucht ik.

De Muur
Ik vergis me. Wat ik de komende 2 uur krijg te horen, heeft de toon gezet voor mijn verdere verblijf in deze miljoenenstad. Het is iets wat me sindsdien alle dagen van de week, elk uur van de dag, elke minuut van het uur bezighoudt. Iets wat me raakt en waar ik soms om moet huilen: de val van de Muur. In Duitsland noemen ze het treffend Die Wende. Soms als je geen verwachtingen hebt, kan iets juist heel mooi zijn.

Wir sind ein Volk
Ondanks zijn valse start blijkt Andreas scherp van tong te zijn en weet hij mij van begin tot eind te boeien met memoires overBerlijn Wir sind ein Volk de roerige geschiedenis van zijn stad. ‘Moet je voorstellen dat er van de ene op de andere dag een grens door je stad, je wijk, je straat of zelfs je appartement getrokken wordt’, vertelt hij. ‘Op 13 augustus 1961 verdeelde een muur van ruim 41 km Berlijn in tweeën. Ontsnappen deed je niet zo snel, es war tödlich. Ik ken verhalen van mensen die midden op de grens woonden: hun woonkamer lag bijvoorbeeld in Oost-Berlijn en hun slaapkamer in West-Berlijn. Sommige mensen sprongen van hun balkon af in de hoop een vrije val naar het westen te maken.’ Als we ondertussen langs een gebouw rijden met daarop een muurschildering met de tekst Wir sind ein Volk voel ik een koude rilling door mijn lijf.

Littekens
De geschiedenis in Berlijn ligt ver weg, maar voelt tegelijk zo dichtbij. Al is het maar door de volle toeristenbussen die elke dag door de stad zoeven of de resten oude architectuur die het huidige straatbeeld bepalen. De mensen spoelen hun littekens weg met Milchkaffee, pullen bier en hippe cocktails. Dat verhult niet het verdriet van bijna ’n driekwart eeuw onderdrukking: eerst door de Nazi’s en aansluitend door het ministerie voor Staatsveiligheid, de Stasi.

Oostblok state of mind
Ik ben in een Oostblok state of mind en besluit op aanraden van mijn collega een bezoek te brengen aan Hohenschönhausen, de Berlijn busvoormalige Stasi-gevangenis iets buiten het centrum van Berlijn. Want ja, hoe de veiligheidsdienst precies opereerde wist ik tot dan toe niet. De gids zet meteen de toon als hij de rondleiding begint met de mededeling dat het DDR-regime misdaden tegen de menselijkheid pleegde, maar dan binnen de regels van een democratie. ‘It’s not a German story, but a human story’, vertelt hij in accentloos Engels. ‘It’s a story of a system which is perfect in bringing people down. The enemy thinks differently. Anyone who does not respect our border will feel the bullet.’ Kip-pen-vel.

Stadsgenoten
De afgelopen tijd heb ik indrukwekkende verhalen gehoord die laten zien dat de val van de Muur niet alleen een keerpunt in de geschiedenis is geweest, maar ook bepalend voor de levens van de mensen in Berlijn, mijn tijdelijke stadsgenoten. Culturele, politieke en raciale verschillen mogen geen barrière zijn. Stel je open voor wat anders is, denken wij nu.

Berlijn GluckskindHorror
Een paar dagen later slenter ik over een van de vele markten. Ik realiseer me dat het dit jaar 25 jaar geleden is dat de Muur viel. Opeens valt mijn oog op een schilderijtje met het woord Glückskind erop. Dit Duitse woord zet me aan het denken. In het begin voelde ik me weleens verloren en eenzaam in deze grote, wervelende en soms grauwe stad. Ik had gigantisch medelijden met mezelf als ik op mijn vrije dagen mezelf moest vermaken. Ik voelde me dan eenzaam en kwetsbaar. Alleen op het terras een wijntje drinken? De horror! Waar maakte ik me eigenlijk druk over, denk ik achteraf? Kwetsbaarheid is geen zwakte, maar een reminder dat we soms allemaal in hetzelfde schuitje zitten.

Waanzinnig
Als ik nu door de straten van Berlijn loop, vind ik mezelf een Glückskind. Gewoon de U-bahn (metro) pakken en op de bonnefooi ergens uitstappen of ’s avonds in gedachten verzonken over rivier de Spree uitkijken zijn nu mijn favoriete hobby’s. Het voelt waanzinnig, euforisch, magisch bijna. Mijn eigen Wende. Berlijn is niet alledaags, maar buitengewoon. Een stad met karakter, met ballen. Zoals Andreas van de bejaardentour stelde: ‘There is one point in your life you have to ask yourself: Do I want to be pretty or cool?Berlin, du bist wunderbar!